Niemcy nie zdążyli z ewakuacją swoich zakładów i fabryk, ulokowanych na Górnym Śląsku przed szybko posuwającą się ofensywą radziecką na początku 1945 roku. W ręce sowietów wpadł bardzo cenny dla Niemców przemysł górniczo-hutniczy i to w stanie, w większości, niemalże nienaruszonym. Radość Stalina z tego faktu była jeszcze większa, gdy dowiedział się od marszałka Żukowa, że Armia Czerwona zajęła także (przedwojenne) polskie fabryki w Łodzi, Tomaszowie, Radomiu czy Bydgoszczy. Poza Górnym Śląskiem i wymienionymi przeze mnie zakładami, które były w mniejszym lub większym stopniu demontowane i „ewakuowane” do ZSRR, sowieci rozpracowywali Zagłębie Dąbrowskie i okolice Częstochowy, gdzie znajdowały się liczne koksownie, kopalnie rudy i węgla koksującego, huty oraz zakłady metalurgiczne.

Jeszcze przed rozpoczęciem operacji „Wisła-Odra”, czyli „wyzwalania polskich ziem zachodnich”, dowództwo radzieckie podjęło uchwałę nr 67-31, która dotyczyć miała sposobu postępowania ze zdobyczami wojennymi. Wyznaczeni czerwonoarmiści mieli zabezpieczać i konfiskować (względnie demontować) „przedmioty wartościowe” i przekazywać je przedstawicielom odpowiednich komisariatów. To wszystko podróżowało potem do Związku Radzieckiego jako „reparacje”.

Co dla sowietów było „przedmiotami wartościowymi” i co należało wywieźć do „Ojczyzny światowego proletariatu”? To precyzuje rozkaz osoby odpowiedzialnej za wykonanie uchwały nr 67-31 – Nikołaja Bułganina – zastępcy ludowego komisarza obrony: [zdobycze wojenne to] zakłady, majątki ziemskie, dwory, magazyny, spichlerze, sklepy z wszelkim asortymentem, maszyny rolnicze, artykuły spożywcze, paliwo, pasza, bydło, porzucony sprzęt gospodarstwa domowego i inne przedmioty, które nasze wojska zdobyły w miastach, wsiach i centrach przemysłowych znajdujących się na terytorium nieprzyjaciela. (B. Musiał, Wojna Stalina…, s.256)

Ponadto konfiskowano z zajętych terenów Polski i Niemiec konie oraz bydło. Jak podaje prof. Bogdan Musiał, decyzję w tej sprawie podjął sam Stalin. Zarekwirować należało 487 tys. (!) sztuk bydła „zdobycznego”, 100 tys. (!) sztuk owiec, a żeby rozkaz ten można było wykonać, dodatkowo polecił konfiskatę 10 tys. koni i 4 tys. pojazdów konnych. Kilka dni później zapadła kolejna decyzja. Tym razem zarekwirować należało konie i to w ilości blisko 45 000 (z terytoriów Polski i „polskich ziem odzyskanych”). Trafić one miały do kołchozów.
Ostatecznie, jak podaje prof. Musiał, sowieci zarekwirowali ponad pół miliona (!) sztuk bydła, 115 tys. owiec i ponad 200 tys. koni. Znaczna część pochodziła z Polski albo z terenów, które „przyznano” Polsce. (ibidem, s.267)

Demontaże i grabież trwały tymczasem wszędzie tam, gdzie stacjonowała Armia Czerwona, nie omijając bynajmniej „krajów sojuszniczych”. Szczególnie aktywnie rozmontowywano zakłady i fabryki, ulokowane na polskich „Ziemiach Odzyskanych” oraz w Prusach Wschodnich. sowieci zajęli także i eksploatowali – i to przez kilka lat (do 1953) – kopalnie uranu w Kletnie. Wywożony nowoczesny sprzęt poniemiecki albo polski (jeszcze z przedwojnia), zastępowany był przestarzałym radzieckim, co propaganda przedstawiała jako „dary ZSRR dla Polski Ludowej”.

Dziś już wiemy, że sowiecka grabież nie ograniczała się swoim zasięgiem do Rzeszy i reparacji za zniszczenia dokonane przez Niemców w Związku Sowieckim. Demontaże i rozkradanie zakładów miało miejsce także m.in. w Sosnowcu, Katowicach, Częstochowie, Dąbrowie Górniczej, Chorzowie, Siemianowicach, Poznaniu czy Oświęcimiu. W latach 1945-53 Polska była rozkradana, postępowała deindustrializacja, zaś odbudowa opierała się na sowieckich „darowiznach”, „darach” i „pomocy” w postaci starych i zużytych sprzętów, które w tym czasie zastępowały urządzenia wywiezione z Polski.